فرش شاه عباسی

شاه عباسی نام گل‌های اصلی در این نقشه‌ی سنتی فرش دستباف ایران است. چون شاه عباس کبیر، یکی از پادشاهان صفوی، خود طراح و بافنده‌ی فرش بود، این گل‌ها به یاد او نامگذاری شده‌اند. خاستگاه این طرح در گل‌ انار و باورهای میترائیسم نیز ریشه دارد. به عبارت دیگر گل شاه عباسی گلی مقدس است که ریشه‌های آن را می‌توان در هزاره‌های قبل از تاریخ ایران جستجو کرد. گل شاه عباسی نقش آشنایی در فرش‌های کاشان، اصفهان، نائین و مشهد است و در فرش‌های هندوستان، چین و پاکستان که به تقلید از سبک ایرانی بافته شده‌اند، نیز دیده می‌شود.

شاه عباسی یکی از طرح‌های اصیل‌ و قدیمی در فرش‌های دستباف ایرانی است. ترنج یا نقش مرکزی طرح شاه عباسی نقشی کلیدی در این نقشه‌ی زیبا دارد و چشم‌ها را به خود خیره می‌کند. ترنج نگاره‌ی غالب طرح شاه عباسی است و لچک‌ها یا هر چهارگوشه‌ی فرش نیز به تناسب ترنج مرکزی طراحی می‌شود. ترنج به چهار بخش یکسان تقسیم می‌شود و هر یک از این ربع طرح‌ها یا لچک‌های یکسان در گوشه‌ی فرش نیز بافته می‌شود. افشان، لچک ترنج، درختی، جانوری، شیخ صفی و … نیز از انواع مختلف طرح شاه عباسی به شمار می‌رود.

لطفاً جهت کسب اطلاعات بیشتر و رزرو نوبت با شماره ما  تماس حاصل فرمایید.

نقش و نگار طرح فرش و روایت داستان


طراحی فرش

هنرمندان فرشباف در روزگاران گذشته از مهارت خود فقط برای خلق یک اثر هنری استفاده نمی‌کردند، بلکه فرش بستری بود که با نقش و نگارهای گیاهی و رنگارنگ خیره کننده در تار و پود خود، داستان‌هایی بدیع را نیز بازگو می‌کرد. اگرچه زیبایی فرش شرقی و ایرانی بر هیچ‌کس پوشیده نیست، اما بسیاری از مجموعه‌داران قدرت ارتباطی و معناهای نمادین نهفته در این شاهکارهای بی‌نظیر را نادیده می‌گیرند. پرده برداشتن از این داستان‌ها هنری لذت‌بخش است که مانند هر هنر دیگری اصولی دارد که پیش از هر چیز باید با آنها آشنا شوید تا بتوانید داستان‌های فرش‌های قدیمی را کشف کنید.
فرش‌های بزرگ و نفیس فی‌البداهه و بدون فکر بافته نشده‌اند، هر گره با فکر زده شده و هر رنگ با هدف خاصی انتخاب شده است. استادان فرشباف برای روایت داستان‌های خود، نمادهایی را به شیوه‌ای ساماندهی شده یا با الگویی معین در طرح فرش تکرار می‌کردند. در این الگوی تکرار غالباً نوعی تقارن به چشم می‌خورد. بافنده عنصر تقارن را در طرح فرش به گونه‌های مختلف به کار گرفته است، گاهی به طرح و الگوی تعریف شده وفادار بوده و گاهی با ایجاد تغییری دور از انتظار و خلاف الگوی تعیین شده، سعی کرده تا روایت خود را به بیننده انتقال دهد. طرح‎های فرش بی‌شماری وجود دارند که هر یک داستانی را به زیبایی هرچه تمام‌تر به تصویر کشیده‌اند، بااین حال طرح‌های فرش دستباف را می‌توان به سه گروه اصلی ترنج، یک طرفه و سراسری یا افشان تقسیم‌بندی کرد. تنوع‌های گوناگونی از این طرح‌ها را می‌توان در حاشیه‌ی فرش که دور فرش را گرفته یا در زمینه‌ یا بدنه‌ی اصلی فرش یافت که حاشیه‌ها از چهار طرف آن را دربرگرفته‌اند.

طرح‌های رایج در فرش دستباف ایران


طرح فرش

نقشه‌های فرش دستباف ایرانی از گروه‌بندی‌های منظمی از نقوش رایج تشکیل می‌شود. هر یک از این طرح‌ها بازگوکننده‌ی بخشی از داستان فرش است. هرچند نقوش گوناگونی برای بافت فرش وجود دارد، اما بافندگان معمولاً برای بافت هر فرش فقط از یک موتیف معین استفاده می‌کنند. در ادامه با انواع مختلف طرح‌های فرش دستباف آشنا می‌شوید:

  • هراتی: نقشه‌ی هراتی یکی از طرح‌های گلدار متنوعی است که در آن نقش و نگارهای گلدار روی زمینه‌ای لوزی شکل ترسیم شده است. نقوش خمیده‌ی برگ مانند نیز جلوه‌ی بیشتری به طرح می‌دهند و تقارن طرح را تقویت می‌کنند.
  • میناخانی: طرح میناخانی یکی از نقشه‌های متداول فرش دستباف است که در آن زنجیره‌ای از گل‌های مروارید به شکل‌های دایره‌ای یا لوزی شکل متصل شده‌اند. میناخانی یکی از طرح‌های پرطرفدار در میان نقشه‌های سراسری یا افشان است.
  • بوته: فرهنگ محبوب نهفته در طرح بوته که در نقوش بته جقه‌ی دهه‌ی ۶۰ بازتاب می‌یافت، در جهان مدرن امروز نیز جای خود را باز کرده است. این طرح خیال‌برانگیز سراسری نمایانگر مولفه‌هایی طبیعی مانند آتش، قطره آب و جوانه‌ی گیاهان بود.
  • شاه عباسی: نقش گل شاه عباسی معمولاً هم در حاشیه‌های فرش‌های دستباف و هم در طرح‌های افشان و لچک ترنج دیده می‌شود. مشخصه‌ی طرح شاه عباسی برگ‌های نخلی زیبای آن است.
  • گل: طرح گل نقش رایجی است که در اکثر طرح‌های فرش دستباف به اشکال متنوع دیده می‌شود.
  • گل و بته: نقش گل و بته، که به وفور روی زمینه‌ی فرش‌ها دیده می‌شود، طرحی شعاعی از شکل‌هایی به شکل گلبرگ گل رز است که با نظمی خاص در نقشه‌ی ترنج کشیده می‌شود. البته این نقوش در طرح‌های دیگر نیز به چشم می‌خورد.

معنای نقش و نگارهای طرح فرش


کتاب‌های متعددی درباره‌ی معنای نمادین طرح‌های فرش‌های دستباف به رشته‌ی تحریر درآمده است. ما در این مختصر سعی کرده‌ایم که شما را با نمادهای متداول‌تری آشنا کنیم که بافندگان شرقی و ایرانی در فرش‌های خود به کار برده‌اند:

  • لوزی: زنانگی، زن؛ چنانچه لوزی جفت داشته و به طرح دیگری متصل باشد، می‌توان آن را نمادی از اتحاد بین مرد و زن محسوب کرد.
  • چلیپا: ایمان
  • دست: دعا
  • زنبق: پاکی و معنویت
  • نیلوفر: رستاخیز، جاودانگی
  • طوطی: ایمنی، محافظت
  • گل صدتومانی: قدرت
  • درخت زندگی: راه بین زمین تا بهشت
  • انار: برکت، حاصلخیزی
  • ستاره: بخت و اقبال، خوش‌شانسی، معنویت
  • مار: محافظت، فرزانگی
  • برگ: جاودانگی، رستاخیز
    حال که متوجه دریای معانی نهفته در این شاهکارها شدید، احتمالاً به شدت کنجکاو‌ شده‌اید تا از داستان فرش‌های قدیمی آگاه شوید. اگرچه رمزگشایی از نمادها و طرح‌های فرش‌های قدیمی کاری دشوار و زمان‌بر است، اما بدون شک تجربه‌ای ارزشمند و لذت‌بخش به شمار می‌آید. به علاوه منابع متعددی در زمینه‌ی نمادگری نقش و نگارها و طرح‌های فرش دستباف نگاشته شده است، که می‌تواند راهنمای شما در این سفر هیجان‌انگیز باشد. فرش شما چه داستانی را روایت می‌کند؟

شاه عباسی : گل سبکدار


طرح شاه عباسی

طرح شاه عباسی از گل‌های سبکدار متقارنی، به نام تاج نخلی تشکیل می‌شود که یا در طرح‌های سراسری و افشان با نقوش اسلیمی درهم تنیده‌اند یا در حاشیه‌ها بافته شده‌اند.

طرح شاه عباسی به دلیل ظرافت و جزییات آرایه‌ی گل تاج‌نخلی، بیشتر مناسب فرش‌های شهری است که با تعداد گره‌های بیشتر بافته می‌شود. کشورهایی مانند پاکستان، چین و هندوستان نیز که تحت تاثیر هنر فرشبافی ایران قرار دارند، در فرش‌های خود از نقشه شاه عباسی استفاده می‌کنند.

سلسله‌ی صفویه


فرش دوران صفویه

فرشبافی در عهد صفویه به هنری ارزشمند تبدیل شد که ثروت و موقعیت اجتماعی بالایی را برای استادکاران خود به ارمغان می‌آورد. تکنیک‌های جدید در دوران صفویه ابداع شد و مواد مرغوب و گرانبهایی برای بافت فرش‌های نفیس به کار برده شد تا فرش‌هایی متمایز از فرش‌های روستایی و عشایر بافته شود. هنرمندان صفویه از نخ‌های ابریشمین و زرین برای بافت طرح‌های گلدار مسحورکننده استفاده کردند. اقتباس منحنی شکل سبک‌ها و نقوش هندسی، سطحی از زیبایی رازگونه را در فرش‌های دستباف ایرانی ایجاد کرد که پیش از این بی‌سابقه بود.

شاه عباس اول


طرح شاه عباسی به یاد شاه بزرگ سلسله‌ی صفویه در قرون شانزدهم و هفدهم میلادی، شاه عباس اول نام‌گذاری شده است. شاه عباس بزرگ کارگاه‌های فرشبافی سلطنتی را در مراکز مهم فرشبافی مانند اصفهان (پایتخت صفویه)، تبریز، کرمان و کاشان برپا کرد، این کارگاه‌ها تحت نظارت مستقیم دربار بودند تا تجارت فرش با اروپا رونق بیشتری بگیرد. شاه عباس ماهرترین بافندگان و طراحان ایران را استخدام می‌کرد تا بی‌نظیرترین فرش‌های سلطنتی را با ظریف‌ترین و پیچیده‌ترین طرح‌ها در این کارگاه‌ها ببافند. نخل‌های مینیاتوری و طرح‌های اسلیمی به وفور در فرش‌های صفویه دیده می‌شود. صفویه بدون شک دوران شکوفایی هنر فرش در ایران بود که شاهکارهای آن هنر قالیبافان ایرانی را به جهانیان شناساند.

به این پست امتیاز دهید.
هیچ رای ثبت نشده است

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *